درس نامه های ادبیات- احدزاده کلوری

      گویش تاتی  که از آن به زبان کهن آذربایجان هم یاد می شود ، بازمانده ی زبان کهن  ایران باستان است که هنوز هم در قسمت های مختلفی از این کشور دیرسال به حیات خود ادامه می دهد، آشنایی و حفظ این زبان باعث می گردد تا ارتباط زبانی و تاریخی زبان پارسی امروز با زبان کهن ایران زبان ادامه پیدا کند و شناخت و حفظ این گونه گویش ها  کمک خواهد کرد تا شارحان و تصحیح کنندگان متون مختلف ادبی و تاریخی متون را به صورت دقیق تر  و درست تر شرح و به اهالی فرهنگ و هنر ارائه نمایند در این مقاله تلاش شده است سیر تاریخی گویش تاتی با توجه به آثار تاریخی و ادبی بازشناخته شود  و همچنین با ذکر مثال های مختلف از آثار ادبی  سعی شده است تا ضرورت آشنایی با زبان تاتی یکی از کهن ترین گویش های پارسی باستان بازنمایانده گردد . مثال های انتخاب شده از زبان تاتی  از گویش تات نشین های دره ی شاهرود خلخال ؛ از مشهورترین و پرجمعیت ترین مناطق تات نشین ایران و آذربایجان انتخاب گردیده است .

کلمات کلیدی: تاتی، زبان آذری، سیر تاریخی، شاهرود خلخال، کلور

تات و معانی آن

           درباره ی واژه ی «تات» و منشاء و معنای آن میان صاحب نظران اختلاف فراوان است. واژه ی تات در ادبیات پژوهشی ایرانشناسی ، از حدود نیم قرن پیش رواج پیدا کرد و تا سال 1953 کسی عملاً زبان تاتی را نمی شناخت (یارشاطر ، 1340) ، البته در ادبیات فولکولوریک و سفرنامه ها اشاره هایی به مردم تات و تاجیک شده است . برخی از محققان «تات» را واژه ای ترکی و به معنای بیگانه و خوار شده دانسته اند که بر همین اساس ترکان ، زیر دستان خود را تات می خوانده اند ، به نظر می رسد محققان به معنی لغوی «تات» در زبان ترکی عثمانی استناد کرده اند و از جمله در قاموس ترکی شمس الدین سامی ، «تات» به معنی زیر دست است و دیگر فرهنگ نویسان نیز به همانی معانی اشاره کرده اند . (ر.ک دایره المعارف اسلامی ، ذیل تات )